Hii ni mada inayozua msisimko mkubwa katika ukanda wa Afrika Mashariki, hususan kutokana na ushindani wa kibiashara na kimkakati kati ya Tanzania (Tanga) na Kenya (Mombasa). Aliko Dangote, tajiri namba moja barani Afrika, amekuwa akielezea nia yake ya kupanua uwekezaji wa kusafisha mafuta nje ya Nigeria, na bandari hizi mbili ndizo zinazochuana.
Hapa kuna uchambuzi wa kwanini wataalamu wanapata kazi ngumu kuamua kati ya maeneo haya mawili:
1. Bandari ya Tanga (Tanzania)
Tanga ina faida kubwa za kimkakati ambazo zinaweza kumvutia Dangote:
-
Mradi wa Bomba la Mafuta (EACOP): Uwepo wa bomba la mafuta kutoka Hoima (Uganda) hadi Tanga unatoa miundombinu tayari ya mafuta ghafi. Hii inafanya Tanga kuwa kitovu cha asili cha mafuta katika ukanda huu.
-
Gharama za Uendeshaji: Tanzania mara nyingi huonekana kuwa na gharama nafuu zaidi za ardhi na kodi kwa wawekezaji wakubwa kupitia vivutio vya uwekezaji (TIC).
-
Uhusiano wa Kidemokrasia: Dangote tayari ana uwekezaji mkubwa nchini Tanzania (kiwanda cha saruji Mtwara), hivyo ana uzoefu na mifumo ya kisheria na kibiashara ya nchi hiyo.
2. Bandari ya Mombasa (Kenya)
Mombasa imekuwa lango kuu la biashara kwa Afrika Mashariki kwa miongo mingi:
-
Miundombinu Iliyokomaa: Mombasa tayari ina miundombinu ya hali ya juu ya upokeaji na uhifadhi wa mafuta, pamoja na mfumo wa mabomba ya kusambaza mafuta yaliyosafishwa kwenda nchi za ndani kama Rwanda na DRC.
-
Soko la Ndani: Kenya ina mahitaji makubwa ya mafuta yaliyosafishwa kutokana na idadi kubwa ya viwanda na magari ikilinganishwa na majirani zake.
-
Uzoefu wa Kusafisha Mafuta: Mombasa ilikuwa na kiwanda cha kusafisha mafuta cha KPRL (Kenya Petroleum Refineries Limited), ingawa kilisimamisha uzalishaji. Hii ina maana kuna rasilimali watu (wataalamu) wenye uzoefu wa kazi hiyo katika eneo hilo.
Mambo Ambayo Wataalamu Watayatazama (Factors for Decision)
Wataalamu wa Dangote Group wataangalia vigezo vifuatavyo kabla ya kutoa uamuzi wa mwisho:
-
Urahisi wa Kufikisha Mafuta Ghafi (Logistics): Je, ni rahisi zaidi kuleta mafuta ghafi kutoka Nigeria au nchi nyingine kupitia Tanga au Mombasa?
-
Soko la Uhakika: Ni nchi gani itatoa soko kubwa zaidi na urahisi wa kusafirisha mafuta yaliyosafishwa kwenda nchi nyingine za EAC na SADC?
-
Siasa na Sera: Utulivu wa kisiasa na sera za kodi (Tax incentives) ambazo serikali husika itatoa ili kulinda uwekezaji huo wa mabilioni ya dola.
Athari kwa Ukanda wa Afrika Mashariki
Kiwanda hiki kikijengwa (iwe Tanga au Mombasa), kitasaidia:
-
Kupunguza Bei ya Mafuta: Kwa kupunguza utegemezi wa mafuta yaliyosafishwa kutoka nje ya bara la Afrika.
-
Ajira: Maelfu ya ajira za moja kwa moja na zisizo za moja kwa moja zitazalishwa.
-
Ukuaji wa Uchumi: Kuimarisha sarafu za ndani kwani matumizi ya dola kuagiza mafuta nje yatapungua.
Nini maoni yako? Unahisi Tanga ina nafasi nzuri zaidi kutokana na mradi wa EACOP, au Mombasa itashinda kutokana na uzoefu wake wa muda mrefu katika biashara ya bandari?